Honduras

Honduras, 16. yüzyıldaki İspanyol sömürgeleştirmesinden önce, özellikle Maya olmak üzere birçok önemli Mezoamerikan kültürüne ev sahipliği yapmıştır. İspanyollar, Katolikliği ve günümüzde baskın olan İspanyol dilini, yerli kültürle harmanlanmış birçok gelenekle birlikte getirmişlerdir. Honduras 1821'de bağımsızlığını kazanmış ve o zamandan beri bir cumhuriyet olmuştur, ancak sürekli olarak birçok sosyal çatışma ve siyasi istikrarsızlık yaşamış ve Batı Yarımküre'nin en yoksul ülkelerinden biri olmaya devam etmektedir. 1960 yılında, Miskito Sahili'nin kuzey kısmı Uluslararası Adalet Divanı tarafından Nikaragua'dan Honduras'a devredilmiştir.

Ülkenin ekonomisi öncelikle tarımsaldır ve bu da onu 1998'deki Mitch Kasırgası gibi doğal afetlere karşı özellikle savunmasız hale getirmektedir. Honduras'ın İnsani Gelişme Endeksi 0,624 olup dünyada 138. sırada yer almaktadır. 2022 yılında, Honduras Ulusal İstatistik Enstitüsü'ne (INE) göre, ülke nüfusunun %73'ü yoksulluk içinde ve %53'ü aşırı yoksulluk içinde yaşamaktaydı. Alt sınıf öncelikle tarımsal temellidir, zenginlik ise ülkenin kentsel merkezlerinde yoğunlaşmıştır. Ülke, Latin Amerika'nın ekonomik eşitsizliğinin en yüksek olduğu ülkelerden biridir. Honduras toplumu ağırlıklı olarak Mestizo'dur; ancak Honduras'ta önemli yerli, siyah ve beyaz topluluklar da bulunmaktadır.

20. yüzyılın başlarında Honduras, çıkarları Amerika Birleşik Devletleri tarafından askeri olarak korunan uluslararası tarım şirketlerinin egemenliği altındaydı. "Muz cumhuriyeti" terimi, başlangıçta Honduras'ın siyasi olarak istikrarsız, şirketlerin egemen olduğu demokrasisini tanımlamak için kullanılmıştır. Ülkenin sivil hükûmeti 1963'te bir askeri darbeyle devrilmiş ve ülke 1979'da sivil yönetime geri dönmüştür. Amerika Birleşik Devletleri, 1980'lerde Honduras'taki askeri varlığını yeniden kurmuş ve Honduras'ı Contra savaşında Nikaragua hükûmetine karşı bir operasyon üssü olarak kullanmıştır.

2009'da bir askeri darbe Manuel Zelaya hükûmetini devirmiş ve ardından gelen 2013 ve 2017 başkanlık seçimlerinde seçim hileleri iddiaları tartışmalara yol açmıştır. 2021'de Xiomara Castro başkanlığa seçilmiş ve 2009 darbesinden bu yana ilk kez sol iktidara geri dönmüştür. Nasry Asfura, ABD'nin seçimlere müdahalesi ve hile iddiaları arasında 2025 seçimlerini kazanmıştır. Honduras yaklaşık 112.492 km² (43.433 mil²) alana yayılmış olup 10 milyonu aşan bir nüfusa sahiptir. Kuzey kısımları, bölgenin demografik yapısı ve kültüründe de yansıdığı gibi, batı Karayip bölgesinin bir parçasıdır. Honduras, mineraller, kahve, tropikal meyveler ve şeker kamışı gibi zengin doğal kaynaklarının yanı sıra uluslararası pazara hizmet veren büyüyen tekstil endüstrisiyle de bilinir.

Coğrafya

Orta Amerika'da, Karayip Denizi kıyısında, Guatemala ve Nikaragua arasında ve Kuzey Pasifik Okyanusu kıyısında, El Salvador ve Nikaragua arasında yer alır. Alçak arazilerde subtropikal iklim, yükseklerde ve dağlarda ise ılıman iklim görülmektedir. İç kısımlarda çoğunlukla dağlar, kıyı bölgelerinde dar ovalar yer almaktadır. Ülkenin en yüksek noktası: Cerro Las Minas 2,870 m olup ülkede kereste, altın, gümüş, bakır, kurşun, çinko, demir, antimon, kömür, balık, hidro enerji gibi doğal kaynaklar bulunmaktadır. Hafif depremler yaygındır; Karayip kıyılarında kasırga ve su baskınları zarara yol açar. Yazları sıcak ve kurak kışları bol yağışlıdır.

Nüfus

Nüfusu 6,7 milyona varan Honduras'ta kilometrekareye 60 kişi düşmektedir. Halkın yarısından çoğu kırsal (%53) alanda yaşamaktadır fakat 1998'deki Mitch kasırgasının ardından şehre göçte artış gözlenmiştir.

Honduras halkı kökenlerine göre üç ana gruba ayrılır:

• ladinos: Maya soyundan gelirler ve halkın %90'ını oluştururlar.
• garífuna: Siyah tenli Karayip bölgesi insanlarıdırlar. Nüfusun %2'sini (180.000) oluştururlar.
• indígenas: (yerliler)
  • Miskitolar: 35.000 kişi
  • Sumu Twahka: 730 kişi
  • Paya: 3000 kişi
  • Lenca: 80.000 - 100.000 kişi
  • Chortí: 55.000 kişi
  • Jicaque/Tolupane

Son dönemde ortalama yaşam süresi kadınlarda 67, erkelerde ise 65 yıla yükselmiştir. Ülkede her 1600 kişiye bir doktor düşerken her 900 kişiye de hastanede bir yatak düşmektedir. Binde 30 bebek ölümlerine rastlanmaktadır.

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre halkın gıda gereksinimi %98'lik bir oranla giderilmesine rağmen halkın yarısına yakın bir kısmı hatalı veya yetersiz beslenmeden muzdariptir.

Ülkede okuma yazma oranı %76'dır (kadınlarda ve erkeklerde ortalama aynı). Kırsal alanda okuma yazma oranı şehre kıyasla oldukça düşüktür.

Son yıllarda gözlenen hızlı nüfus artışı (2004 verilerine göre %2,2) nedeniyle Honduras'ta nüfusun yarısından çoğunu 18 yaşın altındaki çocuklar ve gençler oluşturmaktadır. Nüfus, son dönemdeki hızıyla artmaya devam ederse 2025'te toplam nüfusun 14 milyona ulaşması beklenmektedir. Yalnız hızlı nüfus artışı Honduras'ta fakirliğin sebebi olarak görülmemektedir.

Siyaset

Honduras tarihinde İspanyol tesiri büyüktür. Uzun yıllar İspanyolların ticari dominyonu olarak kalan Honduras, bağımsızlığını kazandıktan sonra da kargaşa bitmemiştir. Bağımsızlıktan sonra El Salvador ile savaş durumuna gelen Honduras, bu olaydan dolayı ekonomik açıdan büyük kayıplar yaşamıştır. Hatta bir dünya kupası maçında El Salvadorlu futbolcuların kaldığı otel, Honduraslı vatandaşlar tarafından kundaklanmak istenmiştir. Bu olayın yankıları Honduras'ta hâlâ sürmektedir. Bugün Honduras dünyanın birçok ülkesine göç veren ülkelerin başında gelmektedir.

San Pedro Sula şehrinde, son yıllarda Meksika ve Kolombiyalı uyuşturucu kartellerinin faaliyetlerini artırdığı ve buna bağlı şiddet olaylarının artış gösterdiği bildiriliyor.

BM Uyuşturucu ve Suç Ofisi'nin bilgilerine göre, Honduras'taki cinayet vakaları 2005-2010 arasında iki katına çıkarak, her 100 bin kişiden 87'sinin cinayete kurban gitmesiyle dünyanın en yüksek oranına sahip bulunuyor.

2009 Darbesi

28 Haziran 2009'da askerî güçler, cumhurbaşkanını halkın seçmesi ve seçilen kişinin ikinci bir dönem daha görev yapmasını mümkün kılacak anayasa değişikliklerini referanduma sunmaya hazırlanan solcu devlet başkanı Manuel Zelaya'ya karşı darbe yapmış ve onu iktidardan indirmişlerdir. Bu konuda Dünya'da, özellikle Amerika kıtasında büyük bir kriz başlamıştır.

Ekonomi

Honduras'ın ekonomisi tropik fırtına Mitch'den önce ve Mitch'den sonra olmak üzere iki ayrı şekilde ele alınabilir. 1998 öncesi %80'lerde olan fakirlik, 1998'de yaşanan felaketten sonra daha da artmıştır. Bu değişim işsizlik oranında da sayılara yansır. Fırtına öncesi %31 olan işsizlik oranı 1998'i takip eden yıllarda %44'e kadar ulaşmıştır. 2003 yılında bu oranın tekrar %27'ye düştüğü belirtilmektedir.

Latin Amerika ve Karayip Ülkeleri Ekonomi Komisyonu (ECLAC)'nin hesaplamalarına göre Mitch 3,8 milyar dolarlık maddi hasara yol açmıştır ve bu rakam Honduras'ın Gayri safi millî hasıla'sının %70'ine denk gelmektedir. Hükûmet yeniden yapılanmanın 5 milyar dolara mal olacağını tahmin etmektedir.

Dünya Bankası, Honduras'ı düşük orta gelirli bir ülke olarak sınıflandırmaktadır. Ülkenin kişi başına geliri 600 ABD doları civarındadır ve bu da onu Kuzey Amerika'daki en düşük gelirlerden biri yapmaktadır. 2010 yılında nüfusun %50'si yoksulluk sınırının altında yaşıyordu. 2016 yılına kadar %66'dan fazlası yoksulluk sınırının altında yaşıyordu. Son birkaç yıldaki ekonomik büyüme, Latin Amerika'daki en yüksek oranlardan biri olan yılda ortalama %7 olmuştur (2010). Buna rağmen, Honduras tüm Orta Amerika ülkeleri arasında en az gelişmeyi gördü. Honduras, ülkeyi orta kalkınmaya sahip olarak sınıflandıran 625 İnsani Gelişme Endeksi ile 188 ülke sıralamasında 130'uncu olarak yer almaktadır (2015).