Koço Restaurant

Koço Restaurant (kısaca Koço; diğer adlarıyla Koço Meyhane, Tarihi Koço Meyhanesi), İstanbul'un Kadıköy ilçesine bağlı Moda semtinde, Moda Caddesi No:171 adresinde faaliyet gösteren tarihi bir meyhanedir. 1928 yılında Gökçeadalı Rum balıkçı Konstantinos Koço Korontos tarafından kurulmuş olup İstanbul'un en eski meyhanelerinden biri olarak kabul edilmektedir. Restoranın altında, Rum Ortodoks geleneğine ait Aya Ekaterini Ayazması ve şapeli bulunmaktadır.

Tarihçe

Kuruluş ve ilk yıllar

Konstantinos Koço Korontos, Gökçeada (İmroz) doğumlu bir İstanbul Rumudur. 1928 yılında Mühürdar'da bir kır kahvesi açarak işletmeye başlamıştır. Dr. Müfid Ekdal'ın Bizans Metropolünde İlk Türk Köyü: Kadıköy adlı eserine göre Koço, 1931 yılında Kosta'nın oğlu Aldo'dan bir mülk kiralayarak "Koço Casino" adıyla faaliyet göstermiştir. 1934-35 yıllarında ayazma üzerindeki ahşap yapı yıkılarak yeni restoran binası inşa edilmiş, ayazma şapeli binanın altında korunmuştur. 1936 yılında işletme Moda Pastanesi'nin yanındaki konuma taşınmıştır.

Milliyet gazetesi yazarı Reha Arar, 1950'lerin Kadıköy'ünü anlattığı yazısında Koço'yu Moda Deniz Kulübü, Lozan Kulüp ve Yanyalı Fehmi Lokantası ile birlikte semtin en eski mekânları arasında saymıştır.

Sahiplik değişimleri

Konstantinos Koço Korontos'un 1954 yılında ölümünün ardından restoran, yine Gökçeadalı olan çalışanları Atanaş Cano ve Stelyo Mavro tarafından devralınmıştır. Bu dönemde mekânın kapasitesi 85'ten 250 kişiye çıkarılmıştır. 1964 yılında restoran, Moda Deniz Kulübü'nün karşısındaki bugünkü adresine (Moda Caddesi No:171) taşınmıştır. Hürriyet gazetesinin röportaj yaptığı şef garson Tanaş (d. 1931), 1959'dan bu yana restoranda çalıştığını ve binada herhangi bir yapısal değişiklik olmadığını belirtmiştir.

Atanaş Cano ve Stelyo Mavro'nun 1994 yılında vefatlarının ardından, 1985 yılından itibaren işletmede çalışan dört kişi, Şeref Yavuz, Hilmi Suna, Fahri Şeker ve Mustafa Yılmaz, yönetimi devralmıştır. Restoran günümüzde üçüncü kuşak işletmeciler tarafından yönetilmektedir.

Hürriyet gazetesi köşe yazarı Somer Sivrioğlu, restoranda 1985'ten bu yana çalışan Rıza Selamet, 14 yaşında işe başlayan Aydın Yılmaz ve üçüncü kuşak çalışan Dursun Ali Egemen'i restoranın kemik kadrosu olarak tanımlamıştır.

Aya Ekaterini Ayazması

Restoranın altında, İskenderiyeli Azize Katerina'ya (ö. y. 305) adanmış bir Rum Ortodoks ayazması ve şapeli bulunmaktadır. Rivayete göre 1924 yılında Rum balıkçılar, Moda kıyısında kayaların arasından çıkan bir doğal kaynak, eski bir kilise kalıntısı ve Azize Katerina'ya ait bir ikon keşfetmiştir. Mimar ve Kadıköy tarihçisi Arif Atılgan, 1905 tarihli haritalarda bu konumda yalnızca bir kayıkhane (Moda Kayık Kulübü) bulunduğunu, ayazmanın henüz bilinmediğini tespit etmiştir.

Şapel, yaklaşık 7-8 m² büyüklüğünde mermer duvarlı küçük bir mekân olup ikonalar, gümüş işlemeli bir Azize Katerina ikonu ve bir mermer çeşmeden oluşmaktadır. Doğal kaynak suyu günümüzde kurumuş olup şebeke suyu kullanılmaktadır. Ayazmaya yalnızca restoranın içinden, servis alanından geçilerek ulaşılabilmektedir; "AYAZMA" yazılı metal bir kapıdan geçilerek merdivenlerle inilmektedir.

Her pazartesi günü Kadıköy Metropolitliği'nden bir rahip ayin düzenlemekte ve ziyaretçileri kabul etmektedir. Ayazma suyunun hazırlanarak ziyaretçilere şişelenmesi de bu ziyaretlerde gerçekleşmektedir. Ayazma, farklı dinlerden insanlar tarafından ziyaret edilmekte; mum yakılarak dilek tutulmaktadır. Türk Yahudi toplumunun gazetesi Şalom, bir Kadıköy yürüyüş turu kapsamında ayazma ziyaretini aktarmıştır.

Türkiye'deki tek Aya Ekaterini adına adanmış kilise olma özelliği taşımaktadır. Reşad Ekrem Koçu'nun İstanbul Ansiklopedisinde (1960) İstanbul'un 164 ayazması arasında listelenmiştir. Daily Sabah gazetesi, ayazmayı İstanbul'un kutsal kaynakları arasında tanıtmıştır.

Edebi ve kültürel miras

Koço, 20. yüzyılın ikinci yarısında İstanbul'un önemli edebi buluşma noktalarından biri olmuştur. Şairler Fazıl Hüsnü Dağlarca, Cemal Süreya ve Arif Damar'ın neredeyse her akşam uğradığı mekânlar arasında yer almıştır. Türk Hava Yolları'nın yayın organı Skylife dergisi, Haldun Taner, Cemal Süreya, Mina Urgan ve Fazıl Hüsnü Dağlarca'yı restoranın düzenli müdavimleri arasında saymıştır.

Milliyet gazetesi yazarı Ali Rıza Kardüz, tarihçi İlber Ortaylı, şair Hilmi Yavuz, gazeteci Hasan Pulur, yazar Cahit Kayra, akademisyen Murat Katoğlu ve Ahmet Yücekök'ün yer aldığı haftalık bir entelektüel öğle yemeği grubunu aktarmıştır. Oyuncular Tarık Akan ve Şener Şen ile yazarlar Çetin Altan, Mehmet Altan ve Murat Belge de restoranın bilinen müdavimleri arasındadır.

Hürriyet gazetesinde yayımlanan bir röportajda, bir kültür insanının şair Oktay Rifat ile Koço'da geçirdiği bir akşamı anlattığı aktarılmıştır.

Konum

Restoran, Moda İskelesi'nin karşısında, Adalar ve Fenerbahçe Feneri manzarasına bakan bir konumda yer almaktadır. Moda Caddesi üzerindeki bina, Moda Deniz Kulübü'nün karşısında konumlanmıştır. Uluslararası kültür platformu The Culture Trip, Koço'yu Moda'nın köklü mekânlarından biri olarak tanımlamıştır.

Menü

Koço, deniz ürünleri ağırlıklı meze ve balık menüsüyle bilinen geleneksel bir meyhane formatında hizmet vermektedir. Arnavut ciğeri, muska böreği, tereyağında karides ve ızgara balık restoranın bilinen yemekleri arasındadır. Cornucopia Magazine, çiroz ve lakerdayı öne çıkan lezzetler arasında saymıştır. Hürriyet gazetesi, restoranın 1960'lardaki menüsünde püreli rosto, sosis sote ve İtalyan makarnasının yer aldığını aktarmıştır.

Konuyla ilgili yayınlar

• Koçu, Reşad Ekrem (1960). "Ayazma, Ayazmalar". İstanbul Ansiklopedisi, Cilt III, s. 1505.
• Eyice, Semavi (1991). "Ayazma". Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Cilt IV, ss. 231-232.
• Karakaya, Enis (1993). "Ayazmalar". Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, Cilt I, s. 472.
• Ekdal, Müfid (1996). Bizans Metropolünde İlk Türk Köyü: Kadıköy. Kadıköy Belediyesi Kültür Yayınları.
• Giz, Adnan (1998). Bir Zamanlar Kadıköy. İletişim Yayınları.
• Karakaya, Enis (2001-2002). "Bizans Ayazmaları (bir deneme)". Sanat Tarihi Araştırmaları Dergisi, no. 16, ss. 40-41.
• Türker, Orhan (2008). Halkidona'dan Kadıköy'e: Körler Ülkesinin Hikayesi. Sel Yayıncılık.
• Mullins, Ansel; Schleifer, Yigal (2010). Istanbul Eats: Exploring the Culinary Backstreets. Boyut Yayın Grubu. 978-9752307209
• Harris, Andy; Loftus, David (2014). Eat Istanbul: A Journey to the Heart of Turkish Cuisine. Quadrille Publishing. 9781849496636
• Ekdal, Müfid (2014). Kadıköy Sokakları (Saklı Hikâyeleri ve Resimleriyle). Kadıköy Belediyesi Kültür Yayınları. 9786056985140
• Kütükçü, Tamer (2014). Kadıköy'ün Kitabı. Ötüken Neşriyat.