Esnaf lokantası

Esnaf lokantası (Çarşı lokantası), Türkiye'de şehirlerde mahalle aralarında, çarşılarda, ara sokaklarda, esnaf ve işçilerin yoğun oldukları yerlerde, ev yemeklerini makul fiyatlarla müşterilerine sunan küçük işletmedir.

Türk mutfak kültürüne özgü bir işleme tipidir. Esnaf lokantaları, genellikle çevredeki işletmelerin çalışma saatleri içinde faaliyet gösterir. Müşteriler tezgâhta sunulan yemeklerden istediklerini seçer. Yemekler müşteriler tarafından kendin al (veya self servis) yöntemi ile alınabilir ya da garson tarafından servis ediliyor olabilir.

Devamlı müşterilere hitap ettiği için özenli hizmet verilmesi ve samimi bir ortamın olması, zengin bir menüye sahip olması, hızlı servis yapılması, hızı sağlamak için masalarda ekmek kutuları, bardak ve sürahinin hazır bulunması esnaf lokantalarının özelliklerindendir

Günümüzde esnaf lokantaları çevrelerindeki esnafın yanı sıra yerli ve yabancı turistlere hizmet vermektedir.

Geçmişi

Türkiye'de esnaf lokantalarının başlangıcı, aşevleri geleneğine dayanır. Selçuklu ve Osmanlı toplumlarında görülen, yemek pişirilen ve satılan yerler olan aşçı dükkanları, aşevlerinin devamı olarak görülür. Aşçı dükkanları, başlı başına bir yapı arz etmeyip hanlar ve kervansarayların içerisinde bulunurdu.

Aşçı dükkanlarında beş veya altı çeşit yemek sunulurdu; ancak tek bir yemek çeşidi üzerinde çeşitler sunan konusunda uzmanlaşmış aşçı dükkânları da bulunurdu. Han ve kervansaraylar içindeki aşçı dükkanları zamanla bağımsızlaştı. 19. yüzyılın sonunda büyük esnaf ve tüccar sınıfı için büyük çarşı semtlerinde aşevi veya "çarşı lokantası" denilen, ev yemekleri sunan mekanlar hizmet vermeye başladı.

Aşçı dükkânlarında pilav, çorba, et gibi yemekler terazide tartılarak, dolmalar tane hesabı ile; şiş kebabı ise üzerine arşın konulmuş uzunluk ölçüsü ile satılırdı. Aşçı dükkanları, zamanla esnaf lokantalarına dönüşmüştür. Esnaf lokantalarında porsiyon hesabı ile yemek satılır; ancak "bol kuru", "az çorba" gibi esnek porsiyon seçenekleri bulunur. Müşterilere sipariş ettiği yemeğe, bir başka yemeğin suyundan konmasını isteme, pilavı ile pişen bir yemeğin sadece pilavını ya da sadece etini isteme gibi esneklikler sağlanır. Lokantada bulunan yemeklerin tamamı veya isteğe göre bazılarının bir kayık tabağa düzenlenmesi ile "aşçı tabağı" denilen bir yemek servisi hazırlanması, esnaf lokantalarına özgü uygulamalardandır.